Knud Oldendow

Gyldendals DEN STORE DANSKE: Knud Oldendow, Knud Honoré Oldendow, 18.11.1892-24.8.1975, Kalaallit Nunaannut pisortaatitaq. Inuusoq Ranum, Ålborgip  amtiani, toq. Københavnimi (Tårnby), ilisaasorlu Sundby-mi. Oldendow 1910-mi Viborg-imi ilinniarnertuunngorpoq 1920-imilu inatsisilerituutut kandidatinngorluni. Tamatuma kingorna Vejlimi amtsfuldmægtigiuvoq, 1924-imi Kujataanut naalaganngortitaanissami ukiullu tulliani atorfiup tamatuma landsfogedimut Nuummiittussamut allanngortinneqarnissaata tungaanut, amtimi atuarfinnut aningaasaateqarfimmi naatsorsuuserisuuvoq inuussutissarsiornermilu akileraarutinut tunngatillugu ataatsimiititaliami allattaalluni. Kalaallit Nunaat pillugu Aqutsisoqarfimmi allaffimmi pisortanngornissaa siunertaralugu 1932-imi angerlaq-quneqarpoq, 1938-imilu Daugaard Jensen taarserlugu pisortanngortitaalluni. Tamatuma kinguninngua sorsunnersuit aappaat aallartippoq Danmarkillu tyskinit tiguagaanerata nalaani Oldendow Kalaallit Nunaannut tamatumalu nalaani ineriartornermut malinnnaasinnaanissamut periarfissaaruppoq. Lissabon aqqusaarlugu USA-mut angalaneq tassanngaanniillu Kalaallit Nunaannut attaviliiniarneq iluatsinngitsoorpoq. 1943-miit 45-mut departementschef-itut aqutsisunut peqataavoq. Sorsunneq naammat Kalaallit Nunaata Danmarkimut attaveqaleqqinnerani Oldendow Kalaallit Nunaanni nukiit pissutsinik kingunilimmik pilertortumillu allannguinissamik kissaateqartut malinnaaffigiunnaarpai. Kalaallit Nunaat pillugu aqutsisoqarfik/Grønlands Styrelsi Oldendowi inuttaliullugu 1945-imiit 48-mut tusagassiorfinnit annertuumik isornartorsiorneqarpoq, saassussinernullu illersorniarluni Oldendow-ip 1945-imi Grønlands Fremtid  1947-milu Tilstandene i Grønland 1946 allaaserai. Ministeriunerup Hans Hedtoft-ip 1948-mi aasakkut Kalaallit Nunaannut angalanerani Kalaallillu Nunaannut tunngatillugu tamakkiisumik aaqqissuusseqqin-nissamik aalajangiinermut atatillugu Oldendow pisortatut tunuarpoq Eske Brun-imillu sorsunnerup nalaani Kalaallit Nunaanni landsfogediusimasumit taarserneqarluni. Pensionernermini Oldendow-ip ilaatigut upperisarsioneq sammivaa Kalaallit Nunaatalu ineriartorneranut malinnaajuarluni.

Oldendow-ip Kalaallit Nunaanni atorfimmini ingerlatsinera nunamut inuinullu annertuumik soqutiginninneranik, kulturimut pinngortitamullu tunngasut assigiin-ngitsut  immikkut ittumik sukumiisumik ilisimasaqarfigineranik sunnerneqarpoq. Pingaartumik Kalaallit Nunaanni naqiterinermut tunngasunik immikkut ilisimasaliuvoq, oqaluttuarisaaneq annertuumik ilisimasaqarfigaa tamatumalu peqatigisaanik nunatta timmiaanik ilisimasaliuvoq timmissanillu kivikkanik assissaqanngitsunik katersaqarluni. Soqutigisat assigiinngitsut tamakku atuakkiornikkut suliaani annertuuni takuneqarsinnaapput. Pinngortitalerinermut tunngatillugu atuakkiarai: Rosenmaagen i Grønland (Dansk ornithologisk Foreningip atuagassiaani, 1928), Fugleliv i Grønland, 1933 kiisalu Naturfredning i Grønland, 1935. Atuakkiai oqaluttuarisaanermut tunngasut: Træk af Kolonien Godthaabs Historie, 1928. Den grønlandske Samfundslære, 1931, Træk af Grønlands politiske Historie Grønlændernes egne Samfundsorganer, 1936, kiisalu Grønlændervennen H. Rink, 1955. Ilisimatusarnermut tunngatillugu suliaani allannguutaanerpaaq tassaagunarpoq: Bogtrykkerkunsten i Grønland, 1957. 1936-imi Kalaallit Nunaanni qanga pissutsinut tunngasoq atuakkiaa nassuiaataanerusoq tassaavoq Grønland. Folk og Land i vore Dage. Atuakkiaasa ilaat kalaallisut nutserneqarput. Oldendow Kalaallit Nunaat pillugu allaatigisani arlalinni suleqataasimavortaaq. Oldendow eqqaamasalikkersaarutinik marlunnik saqqummiussivortaaq: Fra min Drengetid. Stiftsstaden Viborg omkr. århundredskiftet, 1950 (2. udg. 1964) kiisalu Minder fra min gymnasietid, 1960. 1967-imi pingajussaa saqqummiussaq Groenlandica saqqummiuppaa. Conspectus bibliographicus suliaanik inuullu inuuneranik allaatigisanik annertuunik takussutissiisoq. Oldendow-ip suliffimminut atatillugu tatigineqaatitut suliassat arlalippassuit peqataaffigai ilaatigut kunngip Christiaap qulingata nuliatalu Alexandrinap aningaasaateqarfiata siulersuisui 1938-48 siulittaasuuffigai, Kalaallit Nunaanni ilisimatusarnermut ataatsimiititaliami ilaasortaavoq, issittumi instituttimut siunnersuisartoqatigiinni 1955-imiit ilaasortaavoq, A/S Kryolitselskabet Øresund-ip siulersuisuni 1940-50 siulittaasuuvoq kingornalu tassani 1969-ip tungaanut pisortaqarfiani siunnersortinngornermini pisortanngorluni. Nunap inunngorfiup ajunngitsumik ingerlanissaa pillugu aningaasaateqarfiup ataatsimiititaliaani-, Danmarkimi pinngortitamik eqqissisitsinissamut peqatigiiffimmi siulersuisuunerni-, Grønlands kirkesagip ataatsimiititaliaani-, Kronborgimi niuernermut imarsiornermullu katersugaasivimmi siulersuisunut Viborgillu najukkatut peqatigiiffiani siulittaasoqatigiinnut ilaavoq. 1957-imi Carit Andersen-ip atuakkiortunut nersornaasiuttagaanik aningaasartalimmik pissarsisinneqarpoq.

%d bloggers like this: